Deprecated: iconv_set_encoding(): Use of iconv.internal_encoding is deprecated in /home/rifrsoci/public_html/libraries/joomla/string/string.php on line 28

Deprecated: iconv_set_encoding(): Use of iconv.input_encoding is deprecated in /home/rifrsoci/public_html/libraries/joomla/string/string.php on line 29

Deprecated: iconv_set_encoding(): Use of iconv.output_encoding is deprecated in /home/rifrsoci/public_html/libraries/joomla/string/string.php on line 30
کانون های ریزگرد خوزستان

انجمن اعضای هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع

دانلود خبرنامه شماره 40 انجمن

خبرنامه شماره 40

دانلود خبرنامه شماره 39 انجمن

خبرنامه شماره 39

دانلود خبرنامه شماره 38 انجمن

دانلود خبرنامه

 

 

شایان ذکر است که مقالات همکارانی که در سایت انجمن منتشر می شود الزاما به مفهوم نظر انجمن نیست و دوستان می توانند نظرات تکمیلی و یا نقد بر این نظرات را در بخش «نوشتن دیدگاه» در انتهای مقالات داشته باشند.

 

 

کانون های ریزگرد خوزستان
حمیدرضا عباسی
عضو هیات علمی بخش تحقیقات بیابان

به گواه مستندات علمی موجود در طول تاریخ کشور هیچگاه چتر ریزگردها بر سر این مرز وبوم اینچنین سایه سنگین خود را نیافکنده است. چرا این رخداد طبیعی در سالهای اخیر فزونی گرفته است و راه برون رفت از آن چگونه است؟ نتایج یک پژوهش در بخش بیابان موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور نشان داده است که حدود 60 درصد از انباشت های بادی کشور در نزدیکی کویرهای پست وشور (دریاچه های شور، هامونها، هورها، چالابهای کویری و کویرهای خشک) قرار گرفته اند و با اندک اختلافاتی، از آنها منشاء گرفته اند. در واقع می توان گفت که چالش ریزگردها در کانونهای داخلی کشور مرتبط با چالش آب است. پژوهش‌های دیرین‌شناسانه‌ پژوهشگران سازمان زمین  شناسی کشور نیز نشان داده است که اغلب محیط‌های آبی ایران، هرگز در طول دست‌کم 12 هزار سال گذشته با چنین بحران و خشکسالی شدیدی که امروز نفس‌هاشان را به شماره انداخته، روبرو نبوده‌اند. براستی که کمتر چالاب و کویر شور خشکیده ایست که در کنار خود آثار و علایم توفانهای گردوغباری و انباشتهای بادی را نداشته باشد. نگرانی بارش ریزگردهای شور از سطح خشک دریاچه ارومیه نیز بواسطه همین موضوع در ذهن ها شکل گرفته است. مثالهایی از این دست در سطح کشور بسیار است. هامونهای سیستان بزرگترین تولید کننده ریزگرد در غرب آسیاست. دو ریگ بزرگ کشور یعنی ریگ جن و ریگ بلند از کویرهای شور دشت کویر در هنگام خشکی تغذیه می شوند. ریگ بزرگ جازموریان بیشتر از هامون جازموریان تغذیه می شود و هورالعظیم یکی از منشاء های بزرگ ریزگرد خوزستان است.
تصاویر ماهواره ای حاکسیت حداقل بخش بزرگی از ریزگردهای اسفندماه خوزستان از منشاءهای داخلی و هورهای منطقه بخصوص هورالعظیم است. غلظت سنگین گردوغباردر اهواز، رقمی حدود یک صدم گرم در مترمکعب، که یک رکورد تاریخی را به ثبت رساند نیز حاکی از نزدیکی منشاء توفان گردوغباری اخیر است. افزون بر تمامی اینها، پایین بودن ارتفاع جبهه گردوغبار و مستندات گزارشات هواشناسی نیز موید این امر است. باید توجه داشت که کانونها و منشاء های نزدیک و داخلی ، توفانهای گردوغباری غلیظ تر و خطرناک تر نسبت به ریزگردهای که از منشاء های دورتر میآیند بوجود می آورند. این امر ضرورت تثبیت کانونهای مذکور را بیشتر می کند.
هرگاه سرعت باد از آستانه فرسایش خاک بالاتر رود ذرات ریز خاک در هوا منتشر می شود و کانون تولید ریزگرد شکل می گیرد. هرچند این تنها یکی از روشهای تولید توفانهای گرد و غباریست که می تواند در هر جایی اتفاق افتد ولی تجربه نشان داده است که بسترهای رسوبی شور دریاچه ها و رودخانه های خشک نقش بسزایی در تولید ریزگردها دارند. حداقل در مورد خوزستان سه کانون بزرگ گرد و غباری با ویژگیهای متفاوت وجود دارد که اینها سوای منشاءهای خارجی در کشور عراق و اردن و سوریه است. مشاهدات حاکیست که کانونهای مذکور به سبب شرایط خشکی مستولی بر دشت خوزستان در چندساله اخیر فعالتر شده اند.
 اولین کانون در حدفاصل بین حمیدیه- ماهشهر و اهواز قرار گرفته است که  توفان گردوغباری21 بهمن سال 1393 از روی آن شکل گرفت. این کانون از نوع صفحه ای و نسبتا گسترده و وسیع است و شامل بستر دشتهای رسوبی رودخانه های جراحی و کارون هستند که دارای شوری متغیر می باشند و اخیرا فعال تر شده است. خشک شدن رودخانه های جراحی و کارون در پایاب موجبات این تشدید را فراهم کرده است. این شرایط موجب شده که فرآیند تثبیت آن بسیار سخت باشد. علاوه برآن، کانونهای کوچکتری در حدفاصل بین آبادان و ماهشهر نیز در ماههای اخیر فعالتر شده اند که بیشتر از نوع نقطه ای هستند. متاسفانه هنوز خوزستانیهای خون گرم از توفان 21 بهمن رهایی نیافته بودند که در 23 بهمن ماه کانون دیگر موجود در منطقه یعنی تالاب هورالعظیم بواسطه باد غربی فعال شد و ریزگردهای حاصل از آن  بر روی خوزستان منتقل شد. تالاب هورالعظیم بعنوان یک کانون بالقوه برای منطقه بشمار میاید که بواسطه خشک شدن ، این روزها بلای جان خوزستانیها شده است.  این کانون بواسطه نابخردی و مدیریت غلط برنامه ریزان آب در سه کشور ترکیه، عراق و ایران فعال شده است . بیشتر سطح این کانون در عراق قرار دارد ولی امکان شناسایی و اجرای طرحهای مدیریتی مانند قرق و احداث بادشکن و قرق با کمک عراقیها بواسطه نزدیکی به مرزهای ایران امکانپذیر است.
سومین کانون گردوغباری یک کانون قدیمی فرسایش بادی است که از استان واسط عراق در نزدیکی شهر بدره شروع و تا شرق کرخه در داخل ایران عرصه ای بیش از 300 هزار هکتار را اشغال کرده است و بیشتر آن در داخل ایران قرار دارد. بخشهای کوچکی از این کانون در استان ایلام و خاستگاه بیشتر آن آبرفتهای تشکیل شده پای سلسله کوههای کبیرکوه در نقاط مرزی استان ایلام است که آبریز آنها از داخل ایران شروع و به داخل عراق ختم می شوند. متاسفانه وزارت نیرو بدون توجه به این امر، بندها و سدهایی را بر روی این رودخانه ها در دست احداث دارد که بطور مسلم تشدید فرسایش بادی را به دنبال خواهد داشت. وجود تپه های عظیم ماسه زارهای کرخه (ریگ خوزستان) گواه توان بالای این کانون گردوغباریست. تثبیت این کانون گردوغباری دارای قدمتی بیش از نیم قرن است و پایگاه تثبیت شن خوزستان جزو اولین پایگاههای تثبیت شن کشور می¬باشد و یکی از موفق ترین جنگلکاریها مناطق خشک در کشور بشمار می آید ولی هم اکنون سرعت فعالیتهای مذکور در سالهای اخیر کاهش یافته است و مدیریت مبتی بر رویکرد علمی براین جنگلها حکفرما نیست.  
راهکار برون رفت از این چالش چیست؟
بیش از یک دهه است که چالش ریزگردها در کشور تشدید شده است. بیش از آنکه تصمیمات اتخاذ شده برای مهار آن همراه با تدبیر و درایت باشد بصورت ضربتی و همراه با طرحهای اجرایی بزرگ و متکی بر آزمایش و خطاست. تعدد نظرات کارشناسی بدون پشتوانه پژوهشهای پایه و کاربردی موجب سردرگمی مدیران رده بالایی کشور شده است. بزرگترین مشکل تثبیت کانونهای گردوغباری فعال براساس آخرین یافته های پژوهشی جهانی تغییرات در زمان و مکان و وسعت زیاد  است برهمین اساس بسادگی پیشنهادات ارایه شده اجرایی نیستند. در حالحاضر از یک تحقیق پایه و اساسی جهت استقرار پوشش گیاهی مناسب برای مهار فرسایش بادی در کشور حمایت نشده و نمی شود در عوض منابع مالی زیادی در بخشهای اجرایی بدون داشتن راه حلهای مناسب اندوخته شده است.
در حال حاضر تمرکز بیشتر مدیران، برنامه ریزان و حتی پژوهشگران حوزه ریزگردها بر یافتن راه حل از طریق خاکپوشهای طبیعی و مصنوعی است در حالیکه راهکار برون رفت از این موضوع در جایی دیگر  و در استقرار گونه های گیاهی است. نگاهی به طرحهای پژوهشی حمایت شده  در بخش مالچهای مصنوعی از سوی بخشهای دولتی گواه این تمرکز نابجاست در حالیکه از یک طرح با موضوعیت پوشش گیاهی حمایت نشده است. برهمین اساس، پیشنهاد جنگلکاری در کانونهای تولید کننده ریزگرد  با روشهای کنونی و بدون آگاهی فراوان از وضعیت اکولوژیکی و عدم مشارکت جوامع محلی همراه با شکست می باشد. الفبای مهار فرسایش بادی پوشش گیاهی است  این در حالیست که سازمان جنگلها و مراتع کشور بعنوان یک نهاد اجرایی  با تمامی توان بالقوه خود در طول بیش از نیم قرن فعالیت خود تنها توانسته یک میلیون هکتار از مناطق خشک کشور را  بزحمت تثبیت بیولوژیک کند. این امر نشاندهنده آنست که تثبیت کانونهای فعال ریزگرد براحتی میسر نیست گرچه شدنی است.  مطمنا با تشدید پدیده ریزگردها در کشور حساسیتهای زیادی در بین مسئولین بوجود آمده و با فروکش کردن آن مجددا به فراموشی سپرده خواهد شد. بطور مسلم همانگونه که چالش پیش رو یک شبه بوجود نیامده است راهکارهای مهار آن نیز با چند نشست کارشناسی بدست نخواهد آمد ولی شناخت این پدیده و کانونهای تولید ریزگرد کمک شایانی به تصمیم گیریهای کلان خواهد کرد.

 

دیدگاه‌ها   

 
0 #1 مهرداد رحیم زاده 1395-12-08 21:45
با سلام من کارشناس ازمایشگاه هستم و نیاز به اطلاعات بیشتر از سطح و نوع خاک دارم از کجا میتونم کمک بگیرم .طرحهایی دارم و نیاز به ازمایش
نقل قول کردن
 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

Orange Colour Red Colour Blue Colour Green Colour